Keep moving, keep riding

Nieuws · · 11 min leestijd

Keep moving, keep riding

Tijdens de Kenya Bike Trail XL fietste Michel mee. Hij was 78. Zijn motto: keep moving, keep riding. Veel mensen vonden hem een inspiratie. Maar is Michel gewoon een uitzondering met goede genen, of zegt de wetenschap ook dat bewegen op latere leeftijd echt verschil maakt? Dat wilden we uitzoeken. We zochten naar grote studies, officiële richtlijnen en cijfers, en vermelden bij elke bewering waar ze vandaan komt.

Wat de Wereldgezondheidsorganisatie aanraadt

Voor 65-plussers geldt dezelfde basisnorm als voor jongere volwassenen, met één belangrijke toevoeging: evenwicht en kracht. De WHO-richtlijnen van 2020 vragen (WHO; overzichtstabel):

Wat

Hoeveel

Matig intensieve duurinspanning (zoals rustig fietsen)

150 tot 300 minuten per week

Of: intensieve duurinspanning

75 tot 150 minuten per week

Spierversterkende oefeningen, alle grote spiergroepen

2 of meer dagen per week

Extra voor 65+: gevarieerde activiteit met nadruk op evenwicht en kracht

3 of meer dagen per week, om vallen te voorkomen en zelfstandig te blijven

De WHO voegt eraan toe dat elke beweging telt en dat een beetje beter is dan niets. Volgens de WHO wordt regelmatig bewegen bij oudere volwassenen in verband gebracht met minder sterfte, minder hart- en vaatziekten, minder diabetes type 2, minder valpartijen, en een betere mentale gezondheid, denkvermogen en slaap (WHO-factsheet).

Wie te weinig beweegt, heeft volgens dezelfde factsheet 20 tot 30% meer kans om te overlijden dan wie voldoende actief is. Wereldwijd haalt 31% van de volwassenen de norm niet, en na de leeftijd van 60 jaar neemt inactiviteit toe bij zowel mannen als vrouwen.

En in België? Volgens de Voedselconsumptiepeiling 2022-2023 van Sciensano beweegt 77% van de thuiswonende vrouwen en 78% van de thuiswonende mannen van 65+ minstens 150 minuten per week matig tot intensief. Mensen in woonzorgcentra zijn daarin niet meegeteld (Sciensano).

Langer leven, en vooral langer gezond

Wie actief blijft, veroudert vaker gezond. De Engelse ELSA-studie volgde 3.454 gezonde volwassenen (gemiddeld 64 jaar) gedurende acht jaar. "Gezond ouder worden" betekende: in leven blijven zonder grote chronische ziekte, depressieve klachten, of lichamelijke of mentale achteruitgang. Wie het hele onderzoek lang actief bleef, had daar 7,7 keer meer kans op dan wie inactief bleef. Wie pas tijdens de studie begon te bewegen, had nog altijd 3,4 keer meer kans (Hamer e.a., BJSM 2014). Elk moment is dus een goed moment om te beginnen.

Stappen tellen, tot een zeker punt. Een meta-analyse van 15 internationale studies, met stappen gemeten via een toestel in plaats van zelf gerapporteerd, vond dat het sterfterisico bij 60-plussers daalt naarmate ze meer stappen zetten, tot ongeveer 6.000 à 8.000 stappen per dag. Daarna vlakt het voordeel af (Paluch e.a., Lancet Public Health 2022).

Generation 100: het eerlijke verhaal. In Noorwegen werden 1.567 mensen van 70 tot 77 jaar vijf jaar lang gevolgd in een gerandomiseerde studie, de sterkste vorm van onderzoek. Eén groep deed twee keer per week intervaltraining (4 × 4 minuten op ongeveer 90% van de maximale hartslag), een tweede groep twee keer per week 50 minuten matige training, en een controlegroep kreeg enkel het advies om de nationale beweegnormen te volgen (studieprotocol).

Na vijf jaar was in de controlegroep 4,7% overleden. In de intervalgroep lag dat 1,7 procentpunt lager, maar dat verschil was statistisch niet significant. De onderzoekers besluiten dat georganiseerde training geen meetbaar extra effect op sterfte had ten opzichte van mensen die de normen al volgden, met wel een trend in het voordeel van intensieve training (Stensvold e.a., BMJ 2020). Belangrijk detail: 80% van de deelnemers was bij de start al matig tot sterk actief, en ook de controlegroep bewoog veel. Dat maakt een verschil moeilijk aan te tonen.

Zelfstandig blijven en minder vallen

Voor levenskwaliteit is "zelf kunnen blijven gaan en staan" misschien nog belangrijker dan de leeftijd die je haalt. Hier is het bewijs het sterkst.

De LIFE-studie (Verenigde Staten). 1.635 mensen van 70 tot 89 jaar, die weinig bewogen en al lichte beperkingen hadden, werden willekeurig verdeeld over een beweegprogramma (vooral wandelen, plus kracht-, evenwichts- en lenigheidsoefeningen) of een programma met gezondheidsvoorlichting. Na gemiddeld 2,6 jaar kon 69,9% van de beweeggroep nog vlot 400 meter wandelen, tegenover 64,5% van de voorlichtingsgroep. Wie bewoog, bleef dus vaker mobiel; omgerekend lag het risico op ernstig mobiliteitsverlies 18% lager (Pahor e.a., JAMA 2014). Wie bij de start het zwakst was, had er het meeste baat bij (LIFE-overzicht).

Minder valpartijen (Cochrane). Een Cochrane-review, de gouden standaard voor het samenvatten van onderzoek, bundelde 108 gerandomiseerde studies met 23.407 thuiswonende 60-plussers uit 25 landen. Oefenprogramma's verminderden het aantal valpartijen met 23%, met een hoge zekerheid van bewijs. Programma's gericht op evenwicht en functionele oefeningen werkten het best. Over wandelen, dansen of louter krachttraining als enige vorm waren de onderzoekers minder zeker (Sherrington e.a., Cochrane 2019).

Hersenen en geheugen

De Lancet-commissie over dementie, een groep van 27 internationale experts, publiceerde in 2024 een update van haar rapport. Ze noemt 14 risicofactoren waar we zelf of als samenleving iets aan kunnen doen. Lichamelijke inactiviteit is er één van, naast onder meer hoge bloeddruk, diabetes, overgewicht, gehoorverlies en sociaal isolement (Livingston e.a., The Lancet 2024; samenvatting Dementia Australia).

Volgens de commissie zou bijna de helft van de dementiegevallen, tot 45%, voorkomen of uitgesteld kunnen worden als al die 14 factoren aangepakt worden. Dat is een theoretische schatting voor alle factoren samen, geen belofte voor één persoon. Maar bewegen werkt op meerdere factoren tegelijk: het helpt ook tegen hoge bloeddruk, diabetes en overgewicht. En wie in groep beweegt, zoals op een fietsreis, pakt meteen ook sociaal isolement aan.

En fietsen in het bijzonder?

De studie die het dichtst bij Michel komt, werd gedaan door King's College London en de Universiteit van Birmingham. Ze onderzochten 125 amateurfietsers van 55 tot 79 jaar (84 mannen, 41 vrouwen), die het grootste deel van hun volwassen leven gefietst hadden. Ze werden vergeleken met een groep leeftijdsgenoten die niet regelmatig sportten en met jonge volwassenen van 20 tot 36 jaar (King's College London, 2018).

De resultaten, gepubliceerd in twee artikels in het tijdschrift Aging Cell:

Professor Stephen Harridge vatte het zo samen: de fietsers bewegen niet omdat ze gezond zijn, ze zijn gezond omdat ze het grootste deel van hun leven zijn blijven bewegen (Universiteit van Birmingham). Dat is een interpretatie van de onderzoekers: het gaat om een vergelijking tussen groepen op één moment, geen experiment.

En als je verder gaat, zoals Michel?

Michel deed veel meer dan de WHO-norm: 8 ritten mountainbiken met één rustdag na de derde rit, en daarna vijf dagen na elkaar rond de 100 km, in tropisch klimaat. Over precies dat profiel (een 78-jarige, meerdaagse inspanning, in de tropen) vonden we geen studie. Wel bestaat er onderzoek naar oudere duursporters en naar inspanning in de hitte op latere leeftijd. Het beeld: de voordelen blijven groot, maar er zijn een paar aandachtspunten.

De voordelen blijven

Profwielrenners leven langer. Een studie in het European Heart Journal volgde alle 786 Franse renners die tussen 1947 en 2012 aan de Tour de France deelnamen. Ze leefden gemiddeld 6,3 jaar langer, en hun sterfte lag 41% lager dan die van de gewone Franse mannelijke bevolking, met minder sterfte door kanker en hart- en vaatziekten. Alleen sterfte door ongevallen lag niet lager (Marijon e.a., 2013). Kanttekening: wie de Tour kan rijden, is sowieso al uitzonderlijk gezond, dus dit bewijst niet dat de Tour zelf het leven verlengt (ACC).

Aandachtspunt 1: het hartritme

Bij jarenlange, intensieve duursport komt voorkamerfibrillatie (een onregelmatig hartritme) vaker voor. Een meta-analyse van zes studies (655 sporters en 895 controlepersonen) vond een ruim vijf keer hoger risico bij duursporters, vooral bij mannen van middelbare en oudere leeftijd. Gewone regelmatige beweging verhoogt dat risico niet (overzicht in Arrhythmia & Electrophysiology Review). Bij vrouwen werd dat verhoogde risico niet teruggevonden; intensief sportende vrouwen hadden in een grote meta-analyse zelfs 28% minder kans erop (American College of Cardiology).

Aandachtspunt 2: de kransslagaders

Een Britse studie in Circulation onderzocht levenslange duursporters met een laag risicoprofiel. De meesten (60%) hadden een normale kalkscore, vergelijkbaar met niet-sporters (63%). Mannelijke sporters hadden wel vaker plaques in de kransslagaders, maar die waren vooral verkalkt (72,7%). Bij niet-sporters ging het vooral om gemengde plaques. De onderzoekers denken dat verkalkte plaques stabieler zijn en minder snel scheuren, maar noemen de betekenis nog onzeker (Merghani e.a., 2017).

Aandachtspunt 3: warmte

Met het ouder worden kan het lichaam minder goed warmte kwijt, door minder zweten en minder doorbloeding van de huid. In metingen van de Universiteit van Ottawa verloren ongetrainde mannen van gemiddeld 65 jaar minder warmte dan jonge mannen zodra de inspanning in de hitte zwaarder werd. Bij getrainde mannen van middelbare leeftijd was dat verschil grotendeels weg (Stapleton e.a., "Aging impairs heat loss, but when does it matter?"). Ook goed getrainde mannen rond 45 jaar voerden warmte even goed af als jongere actieve mannen (Kenny e.a., 2010). Vochtige hitte maakt het moeilijker voor alle leeftijden, maar bij 40- tot 70-jarigen bleef er in die proeven meer warmte in het lichaam hangen dan bij twintigers (studie Journal of Applied Physiology 2014). Conditie beschermt dus, maar neemt het leeftijdseffect niet volledig weg.

Wat betekent dat in de praktijk?

De Europese cardiologenvereniging (ESC) heeft in haar richtlijnen van 2020 een apart hoofdstuk over het screenen van oudere sporters. Voor wie intensief wil sporten raadt ze aan om het cardiovasculaire risico te laten inschatten, rekening houdend met hoe zwaar de geplande inspanning is, eventueel met een maximale inspanningstest (ESC-richtlijnen 2020; samenvatting EMJ). Voor een meerdaagse tocht in de tropen op hoge leeftijd is een sportmedisch onderzoek vooraf dus een slimme investering, en verdienen hitte en hydratatie extra aandacht.

Wat de studies niet bewijzen

Eerlijk is eerlijk: niet elk onderzoek bewijst oorzaak en gevolg.

Conclusie

Ja, de wetenschap staat achter Michels motto. Het sterkste bewijs gaat over wat voor levenskwaliteit het meest telt: wie beweegt, blijft langer mobiel (in de LIFE-studie kon 69,9% van de beweeggroep nog vlot 400 meter wandelen, tegenover 64,5% zonder beweegprogramma) en staat stabieler op de benen (23% minder valpartijen volgens Cochrane). Grote cohortstudies tonen daarnaast dat actieve ouderen veel vaker gezond ouder worden en een lager sterfterisico hebben, en dat het ook loont om pas op latere leeftijd te beginnen.

De WHO vraagt voor 65-plussers 150 tot 300 minuten matige beweging per week, met krachttraining en vooral ook evenwichtsoefeningen. Fietsen dekt het duurgedeelte goed; kracht en evenwicht vragen een aanvulling.

Wie veel verder gaat dan de norm, zoals Michel, plukt daar volgens de studies nog steeds de vruchten van. Wel vragen het hartritme en inspanning in de hitte extra aandacht, en is een sportmedisch onderzoek vooraf verstandig.

Michel is dus een mooi voorbeeld van wat de wetenschap beschrijft. Zijn motto vat het perfect samen: keep moving, keep riding.

Bronnen

  1. Wereldgezondheidsorganisatie. Factsheet Physical activity, 26 juni 2024.
  2. Wereldgezondheidsorganisatie. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour, 2020. Overzicht van de wijzigingen: Heliyon 2022, tabel 1.
  3. Sciensano. Lichaamsbeweging bij oudere volwassenen, Voedselconsumptiepeiling 2022-2023, december 2024.
  4. Hamer M, Lavoie KL, Bacon SL. Taking up physical activity in later life and healthy ageing: the English Longitudinal Study of Ageing. British Journal of Sports Medicine 2014;48:239.
  5. Paluch AE e.a. Daily steps and all-cause mortality: a meta-analysis of 15 international cohorts. Lancet Public Health 2022;7(3):e219-e228.
  6. Stensvold D e.a. Effect of exercise training for five years on all cause mortality in older adults: the Generation 100 study. BMJ 2020;371:m3485. Studieprotocol, BMJ Open 2015.
  7. Pahor M e.a. Effect of structured physical activity on prevention of major mobility disability in older adults: the LIFE Study. JAMA 2014. Zie ook het LIFE-overzichtsartikel.
  8. Sherrington C e.a. Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database of Systematic Reviews 2019, CD012424.
  9. Livingston G e.a. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet 2024;404:572-628. Samenvatting: Dementia Australia.
  10. Pollock RD e.a. en Duggal NA e.a., Aging Cell 2018. Persberichten: King's College London en Universiteit van Birmingham.

Aanvullende bronnen bij "En als je verder gaat, zoals Michel?"

  1. Marijon E e.a. Mortality of French participants in the Tour de France (1947-2012). European Heart Journal 2013;34(40):3145-50. Duiding: American College of Cardiology.
  2. Endurance sport activity and risk of atrial fibrillation: epidemiology, proposed mechanisms and management. Arrhythmia & Electrophysiology Review.
  3. American College of Cardiology. Atrial fibrillation in competitive athletes, 2019.
  4. Merghani A e.a. Prevalence of subclinical coronary artery disease in masters endurance athletes with a low atherosclerotic risk profile. Circulation 2017;136(2).
  5. Stapleton JM e.a. Aging impairs heat loss, but when does it matter? Journal of Applied Physiology.
  6. Kenny GP e.a. Heat balance and cumulative heat storage during exercise performed in the heat in physically active younger and middle-aged men. European Journal of Applied Physiology 2010.
  7. Age-related decrements in heat dissipation in dry and humid heat. Journal of Applied Physiology 2014.
  8. European Society of Cardiology. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. European Heart Journal 2021;42:17-96. Samenvatting: EMJ.

← Alle verhalen

Lees ook

Reistips · · 3 min leestijd

Welke luchtvaartmaatschappijen vliegen naar Nairobi? Overzicht 2026

Nairobi is de belangrijkste luchthaven van Oost-Afrika. Daardoor heb je vanuit België en Nederland veel keuze: rechtstreeks vanuit Amsterdam, of met é…

Lees verder →

Reistips · · 4 min leestijd

Masai Mara: de bekendste safari van Kenia, praktisch uitgelegd

Als mensen aan een safari in Kenia denken, denken ze meestal aan de Masai Mara. Eindeloze graslanden, verspreide acacia's, leeuwen in het lange gras e…

Lees verder →

Avonturen · · 3 min leestijd

Waarom februari de mooiste maand is om in Kenia te fietsen

Februari in Grobbendonk. De Kempen kleurt grijs, de fietspaden liggen vol nat blad van vorig najaar, de zon komt laat op en is er vroeg weer vandoor. …

Lees verder →

Stuur ons een bericht

We antwoorden meestal binnen een dag. Liever bellen? Dat kan ook, het nummer staat onderaan elke pagina.